भारत रशियाकडून अतिरिक्त S-400 क्षेपणास्त्र संरक्षण प्रणाली खरेदी करू शकतो. अशा पाच प्रणालींसाठी करार आधीच झाले आहेत आणि भारताला आधीच तीन मिळाल्या आहेत. नवीन करार या व्यतिरिक्त असेल. सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, डिसेंबरमध्ये रशियाचे अध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांच्या भारत भेटीदरम्यान या करारावर वाटाघाटी होऊ शकतात. ही तीच संरक्षण प्रणाली आहे ज्याने ऑपरेशन सिंदूर नंतर पाकिस्तानने केलेले ड्रोन आणि क्षेपणास्त्र हल्ले हवेतच पाडून हाणून पाडले होते. भारताने ऑक्टोबर २०१८ मध्ये रशियासोबत S-400 हवाई संरक्षण क्षेपणास्त्र प्रणालीच्या पाच युनिट्स खरेदी करण्यासाठी ५ अब्ज डॉलर्सचा करार केला होता. त्यावेळी अमेरिकेने इशारा दिला होता की या कराराला पुढे नेल्याने CAATSA कायद्यांतर्गत भारतावर निर्बंध लादले जाऊ शकतात. आतापर्यंत तीन स्क्वॉड्रन वितरित करण्यात आले आहेत. भारत एस-५०० क्षेपणास्त्र प्रणाली खरेदी करण्याचा विचार करत आहे. एस-४०० आणि एस-५०० दोन्ही आधुनिक क्षेपणास्त्र प्रणाली आहेत ज्या हवाई संरक्षण आणि शत्रूच्या हवाई हल्ल्यांचा प्रतिकार करण्यासाठी वापरल्या जातात. एअर चीफ मार्शल म्हणाले होते - भारत गरजेनुसार प्रणाली खरेदी करेल अलीकडेच, एका प्रश्नाचे उत्तर देताना, एअर चीफ मार्शल एपी सिंह म्हणाले, "एस-४०० ही एक चांगली शस्त्र प्रणाली आहे. भारत त्याच्या गरजांनुसार अधिक प्रणाली खरेदी करण्याचा विचार करू शकतो. भारत स्वतःची संरक्षण प्रणाली देखील विकसित करत आहे." एस-४०० संरक्षण प्रणाली म्हणजे काय? एस-४०० ट्रायम्फ ही रशियाची सर्वात प्रगत क्षेपणास्त्र प्रणाली आहे, जी २००७ मध्ये लाँच करण्यात आली. ही प्रणाली लढाऊ विमाने, बॅलिस्टिक आणि क्रूझ क्षेपणास्त्रे, ड्रोन आणि अगदी गुप्त विमाने देखील पाडू शकते. विविध हवाई धोक्यांविरुद्ध ती एक शक्तिशाली ढाल म्हणून काम करते. ही जगातील सर्वात प्रगत हवाई संरक्षण प्रणालींपैकी एक मानली जाते. या प्रणालीची खासियत काय आहे? एस-४०० कुठे तैनात केले आहे? एका S-400 स्क्वॉड्रनमध्ये 256 क्षेपणास्त्रे असतात. भारताकडे सध्या सीमेच्या वेगवेगळ्या बाजूला तीन स्क्वॉड्रन तैनात आहेत. पहिले स्क्वाड्रन पंजाबमध्ये तैनात आहे. रशियाने २०२१ मध्ये पहिले स्क्वाड्रन भारताला दिले. ते पाकिस्तान आणि चीन या दोन्ही देशांकडून येणाऱ्या धोक्यांना तोंड देण्यासाठी डिझाइन केलेले आहे. दुसरी स्क्वाड्रन सिक्कीम (चीन सीमा) येथे तैनात आहे. भारताला जुलै २०२२ मध्ये ही खेप मिळाली. ते चिकन नेक क्षेत्राचे देखील निरीक्षण करते. तिसरी स्क्वॉड्रन राजस्थान-गुजरात किंवा पंजाब/राजस्थान सीमेवर तैनात आहे. भारताला ही तुकडी फेब्रुवारी २०२३ मध्ये मिळाली. ही तुकडी पश्चिम सीमेवरील सुरक्षा मजबूत करते.