तुम्ही कधी लक्ष दिले आहे का की निवडणुकीदरम्यान किंवा एखाद्या मोठ्या राजकीय वादाच्या वेळी, एकाच प्रकारचा दावा तुमच्या सोशल मीडिया फीड, ग्रुप आणि टीव्ही डिबेट्समध्ये सर्व बाजूंनी घेरून टाकतो? अनेकदा आपल्याला वाटते की हे नेते अशा निरर्थक गोष्टी का करत आहेत ज्यांना कोणताही शहाणा माणूस नाकारेल. पण सत्य हे आहे की हा कोणताही योगायोग किंवा मूर्खपणा नाही, तर एक अत्यंत सखोल आणि विचारपूर्वक आखलेली मानसशास्त्रीय खेळी आहे. आता तर विज्ञानानेही हे सिद्ध केले आहे की जेव्हा एखादे खोटे आत्मविश्वासाने वारंवार सांगितले जाते, तेव्हा ते हळूहळू आपल्या मेंदूत ‘सत्य’ म्हणून जागा घेऊ लागते. या मानसिक घटनेला वैज्ञानिक आभासी सत्य किंवा ‘इल्यूसरी ट्रुथ इफेक्ट’ म्हणतात. जॉर्जिया स्टेट युनिव्हर्सिटीच्या प्राध्यापक सारा बार्बर यांच्या संशोधनानुसार, एखाद्या दाव्याच्या सत्यतेवर विश्वास ठेवण्याची सर्वात मोठी उडी तेव्हा घेतली जाते जेव्हा आपण तो दुसऱ्यांदा ऐकतो. यानंतर प्रत्येक पुढची पुनरावृत्ती त्या दाव्याची विश्वासार्हता वाढवत जाते. हे अगदी तशाच मिथकासारखे आहे जसे की ‘माणूस आपल्या मेंदूचा फक्त १०% वापर करतो’. आज कोट्यवधी लोक हे खरे मानतात केवळ कारण त्यांनी ते सर्वत्र ऐकले आहे, तर विज्ञानाने ही गोष्ट पूर्णपणे नाकारली आहे. राजकारणीही याच रणनीतीवर चालतात; ते जनतेसमोर काल्पनिक शत्रू किंवा खोट्या यशाचा असा काही गोंधळ निर्माण करतात की खरे मुद्दे त्या आवाजात दबतात. माहिती तंत्राला फिल्टर करण्यातच खरी सुरक्षा: तज्ज्ञ विज्ञान सांगते की, फक्त हे माहिती असणे की ‘खोटे वारंवार बोलल्याने खरे वाटते’, तुम्हाला यापासून वाचवण्यासाठी पुरेसे नाही. सारा म्हणतात, ‘खरी सुरक्षा आपल्या ‘माहिती तंत्राला’ फिल्टर करण्यात आहे. आपल्याला अशा स्रोतांबाबत सावध राहावे लागेल जे फक्त एकच राग आळवत असतात. लक्षात ठेवा, गोंगाटाची ताकद ही सत्याची ताकद नसते. पुढच्या वेळी जेव्हा तुम्ही एखाद्या नेत्याला एकच गोष्ट वारंवार सांगताना पाहाल, तेव्हा समजून जा की तो तुमच्या तर्कावर नव्हे, तर तुमच्या मेंदूच्या ‘ओळखण्याच्या क्षमतेवर’ निशाणा साधत आहे.’