होळी रंग-गुलाल, आनंद आणि मौजमजेचा सण आहे. आपण कपडे, पिचकारी आणि पदार्थांची तयारी आधीच करतो, पण अनेकदा आपल्या त्वचेकडे दुर्लक्ष करतो. रासायनिक रंग आणि ऊन त्वचेला हानी पोहोचवू शकतात. म्हणून, होळीला रंग खेळण्यापूर्वी त्वचेला तयार करणे महत्त्वाचे आहे, जेणेकरून नंतर कोणतीही समस्या उद्भवू नये. म्हणून, आजच्या कामाची बातमीत आपण जाणून घेऊया की-
तज्ज्ञ: डॉ. विजय सिंघल, वरिष्ठ सल्लागार, त्वचाविज्ञान, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- होळीच्या 4-5 दिवस आधी त्वचेची काळजी घेण्याची दिनचर्या सुरू करणे का महत्त्वाचे आहे? उत्तर- त्वचेला तिचा संरक्षक थर मजबूत करण्यासाठी आणि हायड्रेशन संतुलित करण्यासाठी वेळ लागतो. जर आधीपासूनच स्किन केअर रूटीन पाळले गेले, तर त्वचा कमी संवेदनशील आणि कमी प्रतिक्रियाशील राहते. यामुळे रंगांमधील रसायने आणि उन्हामुळे होणारी जळजळ, पुरळ किंवा पिगमेंटेशनचा धोका कमी होतो. होळीच्या अचानक एक दिवस आधी तयारी करण्याऐवजी, काही दिवसांपासून ‘प्रोटेक्ट मोड’मध्ये राहणे त्वचेला अधिक सुरक्षित बनवते. प्रश्न- स्किन बॅरियर म्हणजे काय? उत्तर- त्वचेचा सर्वात वरचा थर बॅरियरप्रमाणे काम करतो. हा त्वचेला कोणत्याही प्रकारच्या बाह्य नुकसानीपासून वाचवतो आणि आतील ओलावा टिकवून ठेवतो. हे असे समजा- त्वचेच्या पेशी ‘विटा’ आहेत आणि त्यांच्यामध्ये असलेले लिपिड (जसे की सेरामाइड) ‘सिमेंट’चे काम करतात. हीच रचना धूळ, बॅक्टेरिया, रसायने, प्रदूषण आणि ॲलर्जी निर्माण करणाऱ्या घटकांना आत जाण्यापासून रोखते. स्किन बॅरियर कमकुवत झाल्यास त्वचेमध्ये कोरडेपणा, जळजळ, लालसरपणा, मुरुम किंवा पिगमेंटेशनची समस्या वाढू शकते. प्रश्न- होळीचे रंग त्वचेच्या बॅरियरला कसे नुकसान पोहोचवतात? उत्तर- होळीचे रंग त्वचेच्या बॅरियरला तीन प्रकारे नुकसान पोहोचवू शकतात- चला, आता या घटकांना सविस्तरपणे समजून घेऊया. रासायनिक त्रास अनेक स्वस्त रंगांमध्ये सिंथेटिक रंग, धातूचे क्षार किंवा औद्योगिक रंगद्रव्ये मिसळले जातात. हे त्वचेच्या वरच्या थरातील लिपिड्सना प्रभावित करू शकतात. यामुळे बॅरियर कमकुवत होतो आणि जळजळ/लालसरपणा वाढतो. रंग काढताना निष्काळजीपणा रंग काढताना जोराने स्क्रब करणे किंवा टॉवेलने घासणे मायक्रो-टिअर (त्वचेच्या वरच्या थरात होणारी खूप बारीक ओरखड) निर्माण करू शकते. यामुळे आर्द्रता कमी होते आणि त्वचा अधिक संवेदनशील होते. उन्हाचा परिणाम होळी अनेकदा मोकळ्या जागेत खेळली जाते. अतिनील (अल्ट्राव्हायोलेट) किरणांच्या संपर्कामुळे त्वचेचा अडथळा (बॅरियर) आणखी कमकुवत होतो. प्रश्न- होळीपूर्वी त्वचेची काळजी घेण्याची दिनचर्या (स्किन केअर रूटीन) कशी असावी? उत्तर- ऊन आणि वारंवार घासल्यामुळे त्वचेचा अडथळा (स्किन बॅरियर) कमकुवत होऊ शकतो. त्यामुळे शेवटच्या दिवशी घाईघाईने तयारी करण्याऐवजी, 5-6 दिवस आधीपासून नियोजित स्किन केअर रूटीन सुरू करणे महत्त्वाचे आहे. होळीपूर्वी त्वचेची काळजी घेण्याची दिनचर्या कशी असावी, हे ग्राफिकमधून समजून घेऊया-
प्रश्न- वेगवेगळ्या त्वचेच्या प्रकारांसाठी (स्किन टाइप) वेगवेगळे स्किन केअर रूटीन आवश्यक आहे का? उत्तर- होय, प्रत्येक त्वचेच्या प्रकाराची गरज वेगळी असते. मुद्द्यांमधून समजून घेऊया- प्रश्न- होळीपूर्वी केमिकल पील, वॅक्सिंग किंवा लेझर उपचार करणे सुरक्षित आहे का? उत्तर- नाही, या प्रक्रियांच्या नंतर त्वचा काही दिवसांसाठी पातळ, संवेदनशील आणि दाहक-प्रवण होते. अशा स्थितीत रंगांमधील रसायने, ऊन आणि घासण्यामुळे जळजळ, पुरळ किंवा पिगमेंटेशन वाढण्याचा धोका असतो. केमिकल पील आणि लेझरनंतर सूर्यप्रकाशाची संवेदनशीलता वाढते. म्हणून, हे होळीच्या किमान 2-3 आठवडे आधी किंवा सणानंतर करणे चांगले आहे. प्रश्न- आहाराचा त्वचेवरही परिणाम होतो का? होळीपूर्वी काय खावे जेणेकरून त्वचेचे रंगांमुळे होणारे नुकसान कमी होईल आणि त्वचा चमकदार दिसेल? उत्तर- होय, होळीपूर्वी संतुलित आणि योग्य आहार त्वचेचा अडथळा मजबूत करतो, त्वचेची जळजळ टाळतो आणि नैसर्गिक चमक आणण्यास मदत करतो. प्रश्न- जर त्वचा संवेदनशील असेल किंवा आधीच मुरुम/पिगमेंटेशन असेल तर काय खबरदारी घ्यावी? उत्तर- होळीपूर्वी त्वचेला 'कूलिंग मोड'मध्ये ठेवा, म्हणजेच त्वचेला अशा स्थितीत ठेवा, जिथे- यासाठी ग्राफिकमध्ये पहा की तुम्हाला काय करायला पाहिजे- होळीनंतर त्वचेत जळजळ किंवा लालसरपणा असल्यास कोरफड किंवा सूदिंग जेल लावा. पिगमेंटेशन-प्रोन त्वचेसाठी पुढील काही दिवस उन्हापासून विशेष संरक्षण करा, कारण इन्फ्लेमेशननंतर डाग अधिक गडद होऊ शकतात. जर सूज, तीव्र खाज सुटणे, पू असलेले फोड असतील किंवा त्वचा सोलवटू लागली तर त्वचारोग तज्ञाशी त्वरित संपर्क साधा. प्रश्न- होळीनंतर जर पुरळ, जळजळ किंवा ॲलर्जी झाली तर त्वरित काय करावे आणि कधी डॉक्टरांना भेटावे? उत्तर- खालील मुद्द्यांवरून समजून घेऊया- प्रश्न- होळीनंतर किती दिवसांपर्यंत त्वचेला अतिरिक्त काळजीची गरज असते? उत्तर- होळीमध्ये त्वचेला रंगांमुळे झालेल्या नुकसानीतून बाहेर पडण्यासाठी सुमारे 7 ते 10 दिवसांपर्यंत अतिरिक्त काळजी (जसे की सौम्य क्लींजर, हेवी मॉइश्चरायझर आणि सनस्क्रीन) घेणे आवश्यक असते. या काळात त्वचेला हायड्रेटेड ठेवणे, स्क्रब टाळणे आणि काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे. प्रश्न- घरगुती उटणे किंवा बेसनाने रंग काढणे सुरक्षित आहे का? उत्तर- होय, साधारणपणे हे सुरक्षित आहे. हे त्वचेला नुकसान पोहोचवत नाहीत आणि पक्के रंग, टॅनिंग तसेच अशुद्धी काढून टाकण्यास मदत करतात. यासोबतच त्वचेला आर्द्रता आणि पोषण देतात. लक्षात ठेवा, त्यांना चेहऱ्यावर जोराने घासून काढू नका. असे केल्याने त्वचेमध्ये सूक्ष्म-दाह (मायक्रो-इन्फ्लेमेशन), कोरडेपणा किंवा पिगमेंटेशन वाढू शकते.