निसर्गाने आपल्याला खाण्यापिण्याच्या अनेक अशा गोष्टी दिल्या आहेत, ज्या आरोग्यासाठी वरदानापेक्षा कमी नाहीत. पिस्ता (Pistachio) देखील त्यापैकीच एक आहे. इतर सुक्या मेव्यांप्रमाणेच, यात अनेक आवश्यक पोषक तत्वे भरपूर प्रमाणात आहेत आणि चवीसोबतच आरोग्यासाठीही अत्यंत फायदेशीर आहे. नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिनमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, दररोज मर्यादित प्रमाणात पिस्ता खाल्ल्याने खराब कोलेस्ट्रॉल (LDL) पातळी कमी होते. यामुळे हृदयाच्या आरोग्याला फायदा होतो. तर, जर्नल ऑफ अमेरिकन कॉलेज ऑफ न्यूट्रिशन (JACN) मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासात असे म्हटले आहे की पिस्त्याचे संतुलित सेवन वजन कमी करण्यास उपयुक्त ठरू शकते. तर चला, आज आपण पिस्त्याच्या आरोग्य फायद्यांबद्दल बोलूया. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ- डॉ. पूनम तिवारी, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, डॉ. राम मनोहर लोहिया आयुर्विज्ञान संस्था, लखनऊ प्रश्न- पिस्त्यामध्ये कोणते कोणते पोषक घटक आढळतात? उत्तर- युनायटेड स्टेट्स डिपार्टमेंट ऑफ ॲग्रिकल्चर (USDA) नुसार, पिस्ता प्रोटीन, फॅट आणि फायबर या तिन्हीचा उत्तम स्रोत आहे. आपण दिवसाला 25-30 ग्रॅम पिस्ता खाऊ शकतो. आता कल्पना करा की, जर तुमचे वजन 50 किलो असेल तर तुम्हाला दिवसभरात कमीतकमी 45 ग्रॅम प्रोटीन खाण्याची गरज आहे. जर तुम्ही इतका पिस्ता खाल्ला तर 5.84 ग्रॅम प्रोटीन तुम्हाला यातूनच मिळेल. यासोबतच दीडशे कॅलरीज मिळतील, ज्या शरीराला बराच काळ ऊर्जा देतील. याव्यतिरिक्त पिस्त्याचे सविस्तर पौष्टिक मूल्य खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- पिस्त्यापासून आपल्याला दैनंदिन गरजेनुसार किती टक्के व्हिटॅमिन्स आणि मिनरल्स मिळतात? उत्तर- पिस्त्यामध्ये शरीरासाठी आवश्यक अनेक जीवनसत्त्वे आणि खनिजे असतात. यातून आपल्याला दैनंदिन गरजेचा बराचसा भाग मिळतो. आता तांब्याचेच उदाहरण घ्या. तांबे पेशींना ऊर्जा देण्यास, डीएनए (DNA) आणि आरएनए (RNA) बनवण्यास मदत करते. हाडे आणि दात मजबूत करते. पेशी दुरुस्त करण्याचे काम करते. तांबे इतकी सारी कामे करते. 100 ग्रॅम पिस्त्यामध्ये दैनंदिन गरजेच्या 144% तांबे असते. म्हणजे, जर तुम्ही रोज फक्त 25 ग्रॅम पिस्ता खाल्ला, तर तुमची रोजची निम्म्याहून अधिक गरज पूर्ण होते. दैनंदिन पोषण मूल्याची संपूर्ण माहिती खालील ग्राफिकमध्ये पहा. प्रश्न- पिस्ता आरोग्यासाठी कसा फायदेशीर आहे? उत्तर- पिस्ता आपल्या संपूर्ण आरोग्याला मदत करतो. जसे की- खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून याचे फायदे समजून घ्या- प्रश्न- पिस्ता खाण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? उत्तर- लखनऊ येथील डॉ. राम मनोहर लोहिया आयुर्विज्ञान संस्थेच्या वरिष्ठ आहारतज्ञ डॉ. पूनम तिवारी सांगतात की, पिस्ता कच्चा, हलका भाजून किंवा भिजवून खावा. भिजवलेला पिस्ता खाल्ल्याने पचनसंस्थेला जास्त मेहनत करावी लागत नाही आणि तो पचायला सोपा असतो. याव्यतिरिक्त, पिस्त्याचा वापर हलवा, खीर किंवा मिल्क शेकमध्येही केला जाऊ शकतो. याला आपल्या आहारात अनेक प्रकारे समाविष्ट करू शकता. जसे की- प्रश्न- पिस्ते खाण्याची योग्य वेळ कोणती आहे? उत्तर- पिस्ता खाण्याची योग्य वेळ सकाळ मानली जाते. यामुळे दिवसाची चांगली सुरुवात होते. ऊर्जा पातळी वाढवण्यास मदत करते. तथापि, ते नाश्त्यासोबत आणि संध्याकाळी आरोग्यदायी स्नॅक म्हणूनही खाऊ शकता. काही लोक रात्री दारूसोबत खारट पिस्ता खाणे पसंत करतात. यामुळे ॲसिडिटीचा त्रास होऊ शकतो. प्रश्न- जास्त पिस्ता खाल्ल्याने काही दुष्परिणाम होऊ शकतात का? उत्तर- होय, जास्त पिस्ता खाल्ल्याने काही दुष्परिणाम होऊ शकतात. जसे की- पिस्त्यामध्ये कॅलरीजचे प्रमाण जास्त असते. त्यामुळे नेहमी मर्यादित प्रमाणातच खावे. प्रश्न- एका निरोगी व्यक्तीने एका दिवसात किती पिस्ता खावा? उत्तर- डॉ. पूनम तिवारी सांगतात की, एक निरोगी व्यक्ती दिवसाला 20-30 ग्रॅम पिस्ता खाऊ शकते. हे साधारणपणे एका लहान मूठभर पिस्त्याएवढे असते. यामुळे आवश्यक पोषक तत्वे मिळतात आणि जास्त कॅलरीजशिवाय फायदा होतो. प्रश्न- कोणत्या लोकांनी पिस्ता खाऊ नये? उत्तर- काही लोकांनी पिस्ता खाऊ नये. जसे की- प्रश्न- सॉल्टेड पिस्ता आरोग्यावर काय परिणाम करतो? उत्तर- पिस्त्यामध्ये जास्त सोडियम म्हणजे मीठ नसते. परंतु भाजलेल्या खारट पिस्त्यामध्ये वेगळे मीठ घातले जाते. एक कप खारट पिस्त्यामध्ये सुमारे 526 मिलीग्राम सोडियम असते. अशा परिस्थितीत जास्त खारट पिस्ता खाल्ल्याने उच्च रक्तदाब आणि हृदयरोगाचा धोका वाढतो. म्हणून, कच्चे पिस्ता खाणे अधिक चांगले आहे. प्रश्न- गर्भवती महिला पिस्ता खाऊ शकतात का? उत्तर- पिस्त्यामध्ये असलेले आवश्यक पोषक तत्वे आई आणि बाळाच्या आरोग्यासाठी चांगले असतात. तथापि, गर्भधारणेदरम्यान आपल्या आहारात काहीही समाविष्ट करण्यापूर्वी नेहमी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. प्रश्न- मुले पिस्ता खाऊ शकतात का? उत्तर- होय, मुलांना रोज 1-2 पिस्ता दुधात मिसळून खायला देऊ शकता. हे त्यांच्या एकूण आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे.