आपल्या शरीराला निरोगी राहण्यासाठी विविध जीवनसत्त्वे आणि खनिजांची आवश्यकता असते. हे पोषक घटक लहान आणि मोठ्या दोन्ही प्रकारच्या प्रत्येक कार्याला आधार देतात. तथापि, जेव्हा हे आवश्यक पोषक घटक आहारातून पुरेसे मिळत नाहीत किंवा शरीर त्यांना योग्यरित्या शोषू शकत नाही, तेव्हा हळूहळू लक्षणे दिसू लागतात. या स्थितीला पोषक तत्वांची कमतरता म्हणतात. सुरुवातीला सतत थकवा, हाडे दुखणे, केस गळणे आणि कोरडी त्वचा यासारख्या किरकोळ लक्षणांमुळे हे लक्षण दिसून येते. जर दुर्लक्ष केले तर या समस्या अधिक गंभीर आरोग्य समस्यांमध्ये वाढू शकतात. दीर्घकालीन पौष्टिक कमतरतेमुळे रोगप्रतिकारक शक्ती कमकुवत होते, ज्यामुळे संसर्ग आणि आजारांचा धोका वाढतो. तथापि, सुरुवातीची लक्षणे ओळखून आणि तुमच्या आहारात आणि जीवनशैलीत छोटे बदल करून, पोषक तत्वांच्या कमतरतेवर सहज मात करता येते. तर, आज 'कामाची बातमी' मध्ये, आपण पोषक तत्वांच्या कमतरतेबद्दल सविस्तर चर्चा करू. आपण हे देखील शिकू: तज्ञ: डॉ. पूनम तिवारी, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, डॉ. राम मनोहर लोहिया इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेस, लखनऊ प्रश्न: शरीराला निरोगी राहण्यासाठी कोणते पोषक तत्व आवश्यक आहेत? उत्तर: शरीराला तंदुरुस्त आणि ऊर्जावान ठेवण्यासाठी, आहारात विविध जीवनसत्त्वे, खनिजे, प्रथिने, कर्बोदके आणि चरबी आवश्यक असतात. हे पोषक घटक शरीराला वेगवेगळ्या प्रकारे आधार देतात. खालील ग्राफिकमध्ये हे समजून घ्या: प्रश्न: शरीरात पोषक तत्वांच्या कमतरतेची लक्षणे कोणती? उत्तर: शरीरात पौष्टिकतेची कमतरता हळूहळू विविध लक्षणांच्या रूपात प्रकट होते. खालील ग्राफिकमध्ये हे समजून घ्या. प्रश्न: कोणते लक्षण कोणत्या पोषक तत्वाची कमतरता दर्शवते? उत्तर: ज्येष्ठ आहारतज्ञ डॉ. पूनम तिवारी स्पष्ट करतात की शरीरातील लक्षणांवर आधारित पोषक तत्वांच्या कमतरतेचे निदान अनेकदा केले जाऊ शकते. सतत थकवा: लोह, व्हिटॅमिन बी १२, फोलेट आणि मॅग्नेशियमची कमतरता. केस गळणे: लोह, व्हिटॅमिन डी, जस्त, प्रथिने आणि बायोटिन (व्हिटॅमिन बी७) ची कमतरता. कमकुवत किंवा ठिसूळ नखे: लोह, कॅल्शियम, जस्त आणि प्रथिने यांची कमतरता. हिरड्यांमधून रक्त येणे, तोंडात फोड येणे : व्हिटॅमिन सी, लोह आणि व्हिटॅमिन बी-कॉम्प्लेक्सची कमतरता. चिडचिड, मूड स्विंग किंवा चिंता: व्हिटॅमिन बी १२, व्हिटॅमिन डी, ओमेगा-३ फॅटी अॅसिड आणि मॅग्नेशियमची कमतरता. भूक न लागणे: झिंक, व्हिटॅमिन बी-कॉम्प्लेक्स आणि लोहाची कमतरता. जखमा बऱ्या होण्यास उशीर: व्हिटॅमिन सी, जस्त आणि प्रथिनांची कमतरता. पायांमध्ये जळजळ, सुन्नपणा किंवा मुंग्या येणे: जीवनसत्त्वे बी१२, बी१, बी६ आणि मॅग्नेशियमची कमतरता. हाडांमध्ये वेदना आणि अशक्तपणा: व्हिटॅमिन डी, कॅल्शियम आणि फॉस्फरसची कमतरता. अनियमित हृदय गती: पोटॅशियम, मॅग्नेशियम आणि कॅल्शियमची कमतरता. रात्री धूसर दृष्टी: व्हिटॅमिन A ची कमतरता. ही लक्षणे बहुतेकदा सुरुवातीची लक्षणे असतात. अचूक माहिती मिळविण्यासाठी रक्त तपासणी आवश्यक आहे. प्रश्न: शरीरातील पोषक तत्वांची कमतरता भरून काढण्यासाठी आहारात काय समाविष्ट करावे? उत्तर: शरीरातील पोषक तत्वांची कमतरता दूर करण्यासाठी तुमच्या आहारात विविधता राखणे आवश्यक आहे. वेगवेगळ्या अन्न गटांमध्ये वेगवेगळी जीवनसत्त्वे आणि खनिजे असतात. म्हणून, तुमच्या दैनंदिन जेवणाच्या योजनेत काही पदार्थांचा समावेश करा, जसे की: लोह, फोलेट आणि व्हिटॅमिन के साठी पालक, मोहरी, मेथी, राजगिरा यासारख्या हिरव्या पालेभाज्या, तसेच बीट, शेवग्याची पाने, हिरवे वाटाणे इत्यादी. प्रथिने आणि आवश्यक खनिजांसाठी डाळी (कबूतर, मूग, मसूर, उडीद), वनस्पती-आधारित प्रथिने जसे की राजमा, हरभरा, चवळी, सोयाबीन, टोफू, बाजरी, ज्वारी आणि नाचणी इ. कॅल्शियमसाठी दूध, दही, चीज, ताक, तीळ, भाजलेले हरभरा इ. व्हिटॅमिन बी १२ साठी अंडी, मासे, फोर्टिफाइड धान्ये आणि फोर्टिफाइड वनस्पतींचे दूध इ. व्हिटॅमिन सी आणि अँटिऑक्सिडंट्ससाठी आवळा, संत्री, पेरू, किवी, स्ट्रॉबेरी, पपई, सिमला मिरची, ब्रोकोली, टोमॅटो इ. ओमेगा-३, झिंक आणि निरोगी चरबीसाठी बदाम, अक्रोड, काजू, पिस्ता, जवसाच्या बिया, चियाच्या बिया, भोपळ्याच्या बिया, सूर्यफूलाच्या बिया इत्यादी. जर तुम्ही मांसाहारी असाल तर सॅल्मन आणि सार्डिनसारखे चरबीयुक्त मासे खा. व्हिटॅमिन डी आणि बी-कॉम्प्लेक्ससाठी अंड्याचा पिवळा भाग, मासे, मशरूम, ओट्स, तपकिरी तांदूळ, संपूर्ण गहू आणि मल्टीग्रेन रोट्या इ. हायड्रेशन आणि इलेक्ट्रोलाइट संतुलनासाठी नारळ पाणी, ताक, लिंबूपाणी आणि पाण्याचे प्रमाण जास्त असलेली फळे. प्रश्न: कोणत्या लोकांना पौष्टिकतेच्या कमतरतेचा धोका जास्त असतो? उत्तर: काही लोकांना इतरांपेक्षा पोषक तत्वांच्या कमतरतेचा धोका जास्त असतो. खालील ग्राफिकमध्ये हे समजून घ्या: प्रश्न: शरीरात पोषक तत्वांची कमतरता कशी ओळखली जाते? उत्तर : पौष्टिक कमतरता त्यांच्या सुरुवातीच्या लक्षणांचे निरीक्षण करून शोधता येतात. वारंवार थकवा येणे, वारंवार आजारी पडणे किंवा हाडांची कमजोरी यासारखी लक्षणे पोषक तत्वांच्या कमतरतेचे संकेत देतात. अशा परिस्थितीत, वेळेवर चाचणी करून घेणे आणि तुमचा आहार सुधारणे महत्वाचे आहे. प्रश्न: शरीरात आवश्यक पोषक तत्वांची कमतरता टाळण्यासाठी काय करावे? उत्तर: पौष्टिक कमतरता टाळण्यासाठी, संतुलित आहारासोबतच निरोगी जीवनशैलीचा अवलंब करणे आवश्यक आहे. हे करण्यासाठी, काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्या.