अनेक वेळा टॉयलेटमधील हट्टी डाग वारंवार घासूनही जात नाहीत. दुर्गंधी तशीच राहते आणि मग लोक एका क्लीनरसोबत दुसरा क्लीनर मिसळण्याचा विचार करतात. पण हीच छोटीशी चूक गंभीर आरोग्य आणीबाणीचे कारण बनू शकते. अलीकडेच असेच एक प्रकरण समोर आले. पल्मोनोलॉजी आणि स्लीप मेडिसिनचे वरिष्ठ सल्लागार डॉ. अंकित भाटिया यांनी त्यांच्या सोशल मीडिया पेजवर याचा उल्लेख केला. फक्त दोन वेगवेगळे टॉयलेट क्लीनर मिसळल्याने एका महिलेची तब्येत अचानक बिघडली. क्लीनर मिसळताच तिला श्वास घेण्यास त्रास होऊ लागला आणि ती जमिनीवर कोसळली. तिच्या फुफ्फुसात विषारी वायू भरला होता. डॉक्टरांनी याला रिएक्टिव्ह एअरवे डिसफंक्शन सिंड्रोम (RADS) असे म्हटले. हे रसायनाच्या तीव्र धक्क्याने अचानक होणाऱ्या अस्थमाच्या हल्ल्यासारखे असते. म्हणून आज कामाच्या बातमी मध्ये जाणून घेऊया की, • टॉयलेट क्लीनर मिसळणे धोकादायक का आहे? • यामुळे फुफ्फुसांना काय-काय नुकसान होऊ शकते? • टॉयलेट साफ करताना कोणत्या गोष्टींची काळजी घेणे आवश्यक आहे? तज्ज्ञ: डॉ. शीतल वर्मा, प्राध्यापक, क्लिनिकल मायक्रोबायोलॉजी, किंग जॉर्ज मेडिकल युनिव्हर्सिटी, लखनौ प्रश्न- टॉयलेट क्लिनर मिसळणे धोकादायक का आहे? उत्तर- अमेरिकेच्या सेंटर फॉर डिसीज कंट्रोल अँड प्रिव्हेंशन (CDC) नुसार, ब्लीचसारखे क्लिनर इतर रसायनांसोबत मिसळल्यास क्लोरीन वायू तयार होऊ शकतो. हा वायू शरीरात जाऊन हायड्रोक्लोरिक आणि हायपोक्लोरस ऍसिड तयार करतो. संपर्काच्या तीव्रतेनुसार त्याची लक्षणे वेगवेगळी असू शकतात. तसेच ती गंभीरही असू शकतात. जास्त प्रमाणात हा वायू फुफ्फुसांना कायमस्वरूपी नुकसान पोहोचवू शकतो. प्रश्न- टॉयलेट क्लिनर मिसळल्याने फुफ्फुसांना काय नुकसान होते? उत्तर- अमेरिकन जर्नल ऑफ रेस्पिरेटरी अँड क्रिटिकल केअर मेडिसिनमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, घरगुती क्लिनिंग स्प्रे आणि रसायनांच्या दीर्घकाळ संपर्कात राहिल्याने फुफ्फुसांची कार्यक्षमता वेगाने कमी होऊ लागते. हा परिणाम दररोज अनेक सिगारेट पिण्याइतका हानिकारक असू शकतो. यासोबतच, दीर्घकाळ याच्या संपर्कात राहिल्याने फुफ्फुसांमध्ये सूज येऊ शकते. फुफ्फुसांच्या ऊतींची रचना बदलू शकते. हवेचा प्रवाह कमी होऊ शकतो आणि श्वसनाशी संबंधित आजारांचा धोका वाढतो. हे परिणाम हळूहळू दिसून येतात. प्रश्न- कोणत्या लोकांनी अधिक सावधगिरी बाळगावी? उत्तर- टॉयलेट क्लीनिंग करताना बाहेर पडणारे तीव्र रसायने आणि वायू प्रत्येकावर सारखाच परिणाम करत नाहीत. काही लोकांसाठी याचा धोका खूप जास्त असतो. ग्राफिकमधून समजून घेऊया की कोणाला याचा धोका जास्त असतो- जर तुम्ही यापैकी कोणत्याही श्रेणीत येत असाल, तर टॉयलेट क्लीनिंग करताना मास्क, ग्लोव्हज नक्की घाला आणि चांगले वायुवीजन (व्हेंटिलेशन) ठेवा किंवा दुसऱ्या कोणाकडून साफसफाई करून घ्या. प्रश्न- कोणते क्लीनिंग प्रोडक्ट्स कधीही मिसळू नयेत? उत्तर- काही क्लीनिंग उत्पादने एकत्र मिसळल्याने क्लोरीन आणि क्लोरामाइनसारखे विषारी वायू तयार होतात. हे वायू खोकला आणि श्वास घेण्यास त्रास होण्यासारख्या समस्या निर्माण करू शकतात. यामुळे डोळ्यांची जळजळ होते. गंभीर श्वसन समस्यांचा धोकाही वाढतो. ग्राफिकमधून समजून घेऊया की कोणते कॉम्बिनेशन धोकादायक असतात- प्रश्न- जर चुकून क्लीनिंग उत्पादने मिसळली गेली तर काय करावे? उत्तर- अनेकदा साफसफाई करताना नकळतपणे दोन क्लीनिंग उत्पादने एकमेकांत मिसळतात. अशा परिस्थितीत, ते मिश्रण स्वतःहून साफ ​​करण्याचा किंवा निष्प्रभ करण्याचा प्रयत्न करू नका. विशेषतः जेव्हा ब्लीच, अमोनिया किंवा ऍसिडचा समावेश असेल. यामुळे आणखी विषारी वायू तयार होऊ शकतो. अशा परिस्थितीत घाबरण्याची किंवा तिथेच उभे राहण्याची चूक करू नका. त्वरित योग्य पाऊल उचलणे महत्त्वाचे आहे, कारण काही सेकंदांचा विलंब देखील आरोग्याला हानी पोहोचवू शकतो. असे झाल्यास, त्वरित हे काम करा– प्रश्न- टॉयलेट स्वच्छ करण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? उत्तर- टॉयलेटची योग्य स्वच्छता करण्याची पद्धत हीच आहे की, ती रोजची सवय बनवली जावी. हे शेवटच्या क्षणाचे मोठे काम बनवू नका. नियमित स्वच्छतेमुळे डाग साचत नाहीत. तेव्हा तीव्र किंवा कठोर रसायनांची गरजही पडत नाही. हलके आणि गरजेनुसार क्लीनरचा वापर करा. हळूहळू स्वच्छता करणे अधिक सुरक्षित आणि प्रभावी असते. स्वच्छता करताना संयम ठेवणे आवश्यक आहे. घाईघाईने वारंवार उत्पादन बदलणे किंवा जास्त प्रमाणात टाकणे धोका वाढवते. प्रयत्न करा की टॉयलेट ठराविक अंतराने स्वच्छ केले जावे. यामुळे खोल डाग पडत नाहीत. त्याचबरोबर फुफ्फुसे आणि त्वचेवर अनावश्यक रसायनांचा दाबही कमी राहतो. प्रश्न- टॉयलेट साफ करताना कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी? उत्तर- टॉयलेट साफ करताना थोडी समजदारी मोठ्या आरोग्य धोक्यांपासून वाचवू शकते. एकाच क्लीनरचा वापर केल्याने रासायनिक अभिक्रियेचा धोका कमी होतो. तसेच, उत्पादन वापरण्यापूर्वी त्याचे लेबल नक्की वाचा. साफसफाई करताना दरवाजा किंवा खिडकी उघडी ठेवा आणि एक्झॉस्ट फॅन चालू ठेवा, जेणेकरून विषारी वायू बाहेर पडू शकेल. हातमोजे आणि जुने कपडे त्वचेला रसायनांच्या थेट संपर्कात येण्यापासून वाचवतात, तर पृष्ठभाग व्यवस्थित धुवून घेतल्याने क्लीनरचे डाग राहत नाहीत. क्लीनिंग उत्पादने वेगळी ठेवणे आणि घरातील इतर लोकांना, विशेषतः मुलांना या नियमांची माहिती देणे देखील आवश्यक आहे, जेणेकरून साफसफाई सुरक्षितपणे होऊ शकेल. टॉयलेट साफसफाईशी संबंधित काही सामान्य प्रश्न आणि उत्तरे प्रश्न- फक्त तीव्र वासामुळेही नुकसान होऊ शकते का? उत्तर- होय, तीव्र रासायनिक वासाच्या सततच्या संपर्कामुळे फुफ्फुसांना नुकसान होऊ शकते. प्रश्न- नैसर्गिक क्लीनर पूर्णपणे सुरक्षित असतात का? उत्तर- नैसर्गिक क्लीनर सहसा कमी हानिकारक असतात, परंतु त्यांनाही मिसळू नये. स्वच्छता आवश्यक आहे, पण आरोग्याच्या किमतीवर नाही. थोडी समजदारी, योग्य माहिती आणि सावधगिरीने टॉयलेट क्लीनिंग सुरक्षित करता येते. जर कधीही श्वास, डोळे किंवा त्वचेशी संबंधित त्रास जाणवला, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका आणि वेळेवर डॉक्टरांशी संपर्क साधा.