नवीन वर्षाच्या संकल्पाचा आज तिसरा दिवस आहे. तुम्ही अजूनही तुमच्या संकल्पावर ठाम आहात का? कदाचित, आणखी एक-दोन आठवडे टिकून राहाल. नंतर तेच होणार आहे, जे प्यू रिसर्च सेंटरच्या 2024 च्या सर्वेक्षण अहवालात म्हटले आहे. अहवालानुसार, जगभरातील 80% लोक 12 जानेवारीपर्यंत आपले नवीन वर्षाचे संकल्प विसरून जातात. प्रत्येक 10 पैकी 4 लोक काही–ना–काही संकल्प करतात, पण त्यापैकी फक्त 2% लोकच त्यावर टिकून राहू शकतात. मग काय करावे? संकल्प करणे बंद करावे की त्यावर टिकून राहण्यासाठी कोणताही रामबाण उपाय शोधावा? संकल्पावर टिकून राहण्याचा रामबाण उपाय अशाच एखाद्या उपायाच्या शोधात होते, स्टॅनफोर्ड विद्यापीठाचे प्राध्यापक बीजे फॉग. विद्यापीठात त्यांनी एक बिहेवियर डिझाइन लॅब (वर्तणूक रचना प्रयोगशाळा) तयार केली, ज्याचा उद्देश विद्यार्थ्यांना त्यांच्या दैनंदिन जीवनात नवीन, चांगल्या सवयी कशा समाविष्ट कराव्यात हे शिकवणे हा होता. समाविष्ट केल्यानंतर त्यावर कसे टिकून राहावे. टिकून राहण्याचा प्रश्न सर्वात महत्त्वाचा होता कारण विद्यार्थी नवीन सवयी शिकण्याचे–आत्मसात करण्याचे संकल्प तर करत होते, 5 दिवस, 10 दिवस, 18 दिवस त्याचे पालनही करत होते, पण 21 व्या दिवसापर्यंत येता–येता सर्व संकल्प मोडून पडत होते. डॉ. फॉग यांना समजले की संकल्प करणे पुरेसे नाही. त्यावर टिकून राहण्यासाठी केवळ सदिच्छाही पुरेशी नाही. त्यांना जाणून घ्यायचे होते की अशी कोणती गोष्ट आहे, जी आपल्याला सतत त्या मार्गावर चालण्याची प्रेरणा देते. याच विचारातून या पुस्तकाचा जन्म झाला. नाव आहे– “टायनी हॅबिट्स– द स्मॉल चेंजेस दॅट चेंज एव्हरीथिंग।” मोठ्या बदलाची सुरुवात छोट्या पावलाने डॉ. फॉग लिहितात की, आयुष्यातील प्रत्येक मोठ्या कामाची सुरुवात एका छोट्या पावलाने होते. एका 20 वर्षांच्या मुलाला 20 वर्षांचा होण्यासाठी पूर्ण 20 वर्षे लागतात. एक मूल पूर्ण 365 दिवस एकाच वर्गात शिकते, तेव्हा कुठे ते पहिली पास करून दुसऱ्या वर्गात जाते. बीजाला झाड बनण्यासाठी अनेक वर्षे लागतात. आयुष्यही काहीसे असेच आहे. इथे काहीही रातोरात होत नाही, काहीही अचानक घडत नाही, काहीही जादू असल्यासारखे होत नाही. ही अशी कोणती गोष्ट नाही जी आपल्याला माहीत नाही. जसे की, जेव्हा तुम्ही SIP मध्ये पैसे गुंतवता, तेव्हा तुम्हाला माहीत असते की, दरमहा 2,000 रुपये वाचवून तुम्ही दहा वर्षांत लाखो रुपयांचा निधी तयार कराल. थोडे-थोडे पैसे गुंतवायचे आहेत, पण 10 वर्षे सतत, न थांबता गुंतवत राहायचे आहे. पण जेव्हा सवयींची, संकल्पांची गोष्ट येते, तेव्हा आपण आयुष्याचे हे अगदी मूलभूत तत्त्वज्ञान पूर्णपणे विसरून जातो. इथे आपण एखाद्या जादूची अपेक्षा करतो – रातोरात 10 किलो वजन कमी व्हावे. रातोरात श्रीमंत व्हावे. आत्ताच्या आत्ता, उद्याच्या उद्या प्रमोशन मिळावे. पण असं होत नाही. गोष्ट अशी आहे की– “थोडं करायचं आहे, पण रोज करायचं आहे.” हीच गोष्ट आपल्या सवयी, वर्तन आणि संकल्पांनाही लागू होते. छोटं पाऊल, छोटी सुरुवात, छोटा संकल्प. डॉ. फॉग यांच्या मते, संकल्प या कारणांमुळे अयशस्वी होतात. तुम्ही या संकल्पांवर टिकून राहू शकाल का? नवीन वर्षाच्या संकल्पांकडे परत येऊया. तर या वर्षाचा तुमचा संकल्प काय आहे? तुम्ही त्यावर टिकून राहू शकाल का? कल्पना करा की तुम्ही प्रोफेसर फॉगच्या बिहेवियर डिझाइन लॅबचे सदस्य असता, तर ते तुम्हाला तुमच्या संकल्पावर टिकून राहण्यासाठी काय सल्ला दिले असते? ही गोष्ट उदाहरणाने समजून घेऊया. येथे आम्ही काही संभाव्य संकल्पांची उदाहरणे देत आहोत– वर लिहिलेल्या संकल्पांवरून हे स्पष्ट होते की येथील आकांक्षा खूप मोठ्या आहेत. जर तुम्ही तुमच्या गतीने गेलात तर 10 दिवस, 20 दिवस, 30 दिवस यावर काम कराल, पण नंतर थकून सोडून द्याल. पण डॉ. फॉग यांच्या मते, जर हे संकल्प लहान संकल्प, लहान सवयींमध्ये बदलले तर त्यावर टिकून राहण्याची शक्यता वाढते. जसे की– संकल्प 1– 2026 मध्ये मी इंग्रजी शिकेन. इंग्रजी सुधारेन. पर्यायी संकल्प– मी रोज इंग्रजीचा एक नवीन शब्द शिकेन. निकाल– संकल्प 2– मी 15 किलो वजन कमी करेन. पर्यायी संकल्प– मी रोज एका जेवणात सॅलड-भाजी नक्की खाईन. निकाल– बघा, कदाचित 15 किलो वजन कमी होणार नाही. पण रोज एक छोटे पाऊल वर्षभरात काही मोठे परिणाम नक्की देईल– संकल्प 3– जंक फूडला हात लावणार नाही. पर्यायी संकल्प– जंक फूड फक्त रविवारी खाईन. परिणाम– संकल्प 4– मी रोज 4 किलोमीटर धावेन. पर्यायी संकल्प– मी रोज सकाळी बूट घालून घरातून बाहेर पडेन. परिणाम– या संपूर्ण संवादाचा छोटासा निष्कर्ष असा आहे की, दररोज फक्त थोडेच करायचे आहे, पण ते नक्कीच करायचे आहे. प्रत्येक पुढच्या दिवशी कालपेक्षा चांगले होण्याची प्रयत्न करायचा आहे. आपल्या सवयींमध्ये, दैनंदिन जीवनात छोटे–छोटे बदल करायचे आहेत. लहानपणी ती ससा आणि कासवाची गोष्ट वाचली होती ना? बस, तेच कासव व्हायचे आहे. थोडे चालायचे आहे, हळू चालायचे आहे, पण रोज चालायचे आहे. नवीन वर्षाच्या संकल्पांवर टिकून राहण्यासाठी कोणतीही जादूची काठी नाही. एकच मार्ग आहे– थोडे चालायचे आहे, हळू चालायचे आहे, पण रोज चालायचे आहे. तुम्हाला नवीन वर्षाच्या खूप खूप शुभेच्छा.