अलीकडेच विराट कोहलीचा एक व्हिडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल झाला. यात तो इंदूरच्या होळकर स्टेडियममध्ये सामन्यादरम्यान एक रहस्यमय पेय पिताना दिसला. विराट कोहलीने त्या पेयाचा एक शॉट घेताच, त्याच्या चेहऱ्यावरील हावभाव पाहून लोक थक्क झाले. सोशल मीडियावर कोणी याला ‘कडू औषध’ तर कोणी ‘एनर्जी ड्रिंक’ म्हटले. मात्र, नंतर हे पेय पिकल ज्यूस असल्याचे समोर आले. नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिनमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, पिकल ज्यूस स्नायूंच्या पेटकेमध्ये (मसल क्रॅम्प्स) वेगाने आराम देतो. आजकाल खेळाडू स्नायूंच्या पेटके टाळण्यासाठी, थकवा कमी करण्यासाठी आणि शरीरातील इलेक्ट्रोलाइट्सचे संतुलन राखण्यासाठी याचा वापर करतात. अनेक व्यावसायिक खेळाडू याचा नैसर्गिक स्पोर्ट्स ड्रिंक म्हणूनही वापर करतात. तर चला, आज कामाची बातमी मध्ये आपण पिकल ज्यूसच्या आरोग्य फायद्यांबद्दल बोलूया. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. पूनम तिवारी, वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ, डॉ. राम मनोहर लोहिया आयुर्विज्ञान संस्था, लखनऊ प्रश्न- पिकल ज्यूस काय असते? उत्तर- पिकल ज्यूसचे नाव ऐकताच लोकांच्या मनात सर्वात आधी पिकल या शब्दावरून ‘लोणचे’ हा विचार येतो. पण इथे आपण फणस, लसूण, आंबा, करवंद यांसारख्या देशी लोणच्यांच्या रसांबद्दल बोलत नाही आहोत. यांमध्ये खूप तेल आणि तिखट मसाले असतात. खेळाडू जे पिकल ज्यूस पितात, ते सहसा काकडी, गाजर किंवा बीट यांसारख्या भाज्यांपासून बनवलेले असते. हे एक प्रकारचे आंबट-खारट पाणी आहे, ज्यात काकडी किंवा इतर भाज्या टाकल्या जातात. हे पाणी, मीठ आणि सफरचंद सायडर व्हिनेगरपासून बनवले जाते. यात भाज्या काही काळ भिजवून ठेवल्या जातात, जेणेकरून त्यातील खनिजे त्यात विरघळतात. हा ज्यूस नैसर्गिक इलेक्ट्रोलाइट्सचे काम करतो. प्रश्न- पिकल ज्यूस आणि इलेक्ट्रोलाइट ड्रिंकमध्ये काय फरक आहे? उत्तर- पिकल ज्यूस आणि इलेक्ट्रोलाइट ड्रिंक या दोन्हीचे काम शरीरातील खनिजांची कमतरता पूर्ण करणे आहे, परंतु दोघांमध्ये फरक असतो. पिकल ज्यूस हे एक नैसर्गिक आरोग्यदायी पेय आहे. यात मीठ आणि व्हिनेगरमधून मिळणारे इलेक्ट्रोलाइट्स असतात, जसे की सोडियम आणि थोड्या प्रमाणात पोटॅशियम. यात सहसा साखर नसते आणि कॅलरीजही खूप कमी असतात. यामुळेच स्नायूंच्या पेटकेपासून लवकर आराम मिळण्यास मदत होते. तर, बाजारात मिळणाऱ्या इलेक्ट्रोलाइट्स ड्रिंकमध्ये इलेक्ट्रोलाइट्ससोबत साखर, फ्लेवर आणि कधीकधी प्रिझर्व्हेटिव्ह्ज देखील मिसळले जातात. हे जास्त वेळ खेळताना किंवा खूप थकवा आल्यास उपयोगी पडतात. प्रश्न- पिकल ज्यूस शरीरात जाऊन काय काम करतो? उत्तर- पिकल ज्यूस शरीरात जाताच सर्वात आधी नसा आणि स्नायूंवर परिणाम करतो. त्यात असलेले सोडियम आणि व्हिनेगर तोंड आणि घशातील नसांना त्वरित सक्रिय करते. यामुळे मेंदूपर्यंत हा सिग्नल पोहोचतो की स्नायूंना आराम द्यायचा आहे. म्हणूनच पिकल ज्यूस घेतल्याच्या काही वेळातच स्नायूंच्या पेटक्यांपासून आराम मिळतो. यासोबतच ते शरीरातील इलेक्ट्रोलाइट्सचे संतुलन राखण्यासही मदत करते. प्रश्न- पिकल ज्यूसचे आरोग्य फायदे काय आहेत? उत्तर- पिकल ज्यूस शरीराला त्वरित इलेक्ट्रोलाइट सपोर्ट देतो आणि विशेषतः स्नायूंच्या पेटक्यांमध्ये त्वरित आराम देण्यासाठी ओळखला जातो. जर ते योग्य प्रमाणात घेतले तर त्याचे अनेक आरोग्य फायदे होऊ शकतात. ते खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- पिकल ज्यूस सर्वांसाठी सुरक्षित आहे का? उत्तर- नाही, पिकल ज्यूस सर्वांसाठी सुरक्षित नाही. जरी तो नैसर्गिक इलेक्ट्रोलाइट्सचा चांगला स्रोत असला तरी, त्यात सोडिअमचे प्रमाण खूप जास्त असते. त्यामुळे काही लोकांनी तो काळजीपूर्वक किंवा अजिबात घेऊ नये. उच्च रक्तदाब, किडनीचे आजार, अल्सर, ॲसिडिटी आणि गॅसच्या समस्येने ग्रस्त लोकांसाठी पिकल ज्यूस हानिकारक असू शकतो. याव्यतिरिक्त, गर्भवती महिलांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय पिकल ज्यूस घेऊ नये. उच्च तीव्रतेचे व्यायाम करणाऱ्या लोकांसाठी आणि ॲथलीट्ससाठी पिकल ज्यूस अधिक फायदेशीर आहे. प्रश्न- दररोज पिकल ज्यूस पिणे सुरक्षित आहे का? उत्तर- वरिष्ठ आहारतज्ज्ञ डॉ. पूनम तिवारी सांगतात की, पिकल ज्यूस दररोजच्या आरोग्य पेयासारखा नाही, तर गरज पडल्यास घ्यावा. जसे की स्नायू दुखत असताना, खूप घाम आल्यानंतर किंवा जास्त थकवा आल्यावर. पिकल ज्यूस पाण्यासारखा प्यायला जात नाही. तो खूप कमी प्रमाणात घ्यावा लागतो. साधारणपणे एक किंवा दोन चमचे पुरेसे आहे. तो कधीतरी मर्यादित प्रमाणात औषधाप्रमाणेच घ्यावा. प्रश्न- पिकल ज्यूसचे काही दुष्परिणाम देखील होऊ शकतात का? उत्तर- पिकल ज्यूसमध्ये सोडियम आणि पोटॅशियमचे प्रमाण जास्त असते. तो रोज प्यायल्याने पोटात जळजळ, उलटी, इलेक्ट्रोलाइट असंतुलन, उच्च रक्तदाब, किडनीवर ताण आणि ॲसिडिटीसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. प्रश्न- कोणत्या लोकांनी पिकल ज्यूस पिऊ नये? उत्तर- पिकल ज्यूसमध्ये सोडियम आणि आम्लयुक्त घटक जास्त असतात. त्यामुळे काही लोकांनी तो पिऊ नये. हे खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून समजून घ्या- प्रश्न- बाजारात मिळणारा पिकल ज्यूस सुरक्षित असतो का? उत्तर- हे पूर्णपणे पिकल ज्यूसची गुणवत्ता आणि घटकांवर अवलंबून असते. प्रत्येक पॅक केलेला पिकल ज्यूस आरोग्यदायी असेलच असे नाही. अनेक उत्पादनांमध्ये खूप जास्त सोडियम, कृत्रिम फ्लेवर, प्रिझर्व्हेटिव्ह्ज आणि अतिरिक्त ऍसिड मिसळले जातात, जे आरोग्यासाठी हानिकारक असू शकतात. बाजारातून पिकल ज्यूस खरेदी करताना लेबल नक्की वाचा. त्यात फक्त पाणी, मीठ आणि आंबवलेल्या भाज्यांचा अर्क किंवा नैसर्गिक व्हिनेगर असावे. त्याचबरोबर हे पाहणे देखील महत्त्वाचे आहे की ते आंबवलेले (fermented) आहे की फक्त व्हिनेगर-आधारित (vinegar-based) आहे. आंबवलेला पिकल ज्यूस (fermented pickle juice) आतड्यांच्या आरोग्यासाठी (gut health) अधिक फायदेशीर असतो. तर, फक्त व्हिनेगर असलेला रस स्नायूंच्या पेटकेसाठी (muscle cramps) योग्य असतो. बाजारातील पिकल ज्यूस देखील मर्यादित प्रमाणात आणि गरज पडल्यास घ्यावा. प्रश्न- घरी पिकल ज्यूस बनवता येतो का? उत्तर- होय, पिकल ज्यूस घरी सहज बनवता येतो. हे खालील मुद्द्यांवरून समजून घ्या-