आंतरराष्ट्रीय आणि फुटबॉल क्लब सामने दोन्हीत बरसतो पैसा:90 मिनिटांच्या खेळाचा 10 लाख कोटींचा बाजार; आखाती देश बनले कमाईचे साधन

जगातील सर्वात लोकप्रिय खेळ फुटबॉलची वार्षिक बाजारपेठ 100 अब्ज डॉलर (सुमारे 9.6 लाख कोटी रुपये) पेक्षा जास्त झाली आहे. हे 95 देशांच्या जीडीपीपेक्षा जास्त आहे. फिफा, क्लब्स, ब्रॉडकास्टर्स, कॉर्पोरेट समूह आणि खेळाडूंचे वैयक्तिक ब्रँड्स मिळून एक आर्थिक परिसंस्था (फायनान्शियल इकोसिस्टम) तयार करतात. फुटबॉलच्या या विशाल अर्थव्यवस्थेतील प्रत्येक महत्त्वाचा स्रोत जाणून घ्या, जिथून या खेळात पैसा येतो... 1. बक्षीस रक्कम - 48 संघांच्या वर्ल्ड कपमध्ये बक्षीस पूल सुमारे 8400 कोटी रुपये होता. चॅम्पियनला 480 कोटी रुपये मिळाले. युरोपमधील सर्वोच्च क्लब स्पर्धा चॅम्पियन्स लीगचा बक्षीस पूल सुमारे 27 हजार 500 कोटी रुपयांचा आहे. - इंग्लिश प्रीमियर लीगमध्ये टेबलमध्ये सर्वात खाली असलेल्या 20व्या संघालाही सेंट्रल रेव्हेन्यू शेअरिंग अंतर्गत सुमारे 1290 कोटी रुपयांपर्यंत मिळतात. 2. प्रसारण हक्क फिफा आपल्या चार वर्षांच्या चक्रात एकूण कमाईपैकी 50% पेक्षा जास्त हिस्सा केवळ ब्रॉडकास्टिंग हक्क विकून मिळवतो. आता पारंपरिक टीव्ही चॅनेलसोबतच ॲपल टीव्ही, ॲमेझॉन प्राईम आणि नेटफ्लिक्ससारखे ओटीटी प्लॅटफॉर्म्सही अब्जावधी डॉलर्सची बोली लावून सामन्यांचे हक्क विकत घेत आहेत. ॲपलने मेजर लीग सॉकरसोबत 10 वर्षांसाठी 2.5 अब्ज डॉलर्स (सुमारे 24 हजार कोटी रु.) चा करार केला आहे. 3. ट्रान्सफर मार्केट एमबापे, हालंड आणि यमालसारख्या खेळाडूंचे बाजारमूल्य सुमारे 1900 ते 2200 कोटी रुपयांच्या दरम्यान अंदाजित केले गेले आहे. जेव्हा एखादा क्लब एखाद्या खेळाडूला करार संपण्यापूर्वी विकत घेतो, तेव्हा त्याला दुसऱ्या क्लबला ट्रान्सफर फी द्यावी लागते. ट्रान्सफर फी व्यतिरिक्त, जेव्हा एखादा खेळाडू फ्री एजंट बनतो, तेव्हा क्लब त्याला 500 कोटी रुपयांपेक्षा जास्त साइनिंग-ऑन बोनस देतात. 4. जर्सी स्पॉन्सरशिप, मर्चंडाईज क्लबची जर्सी बनवण्याचा अधिकार मिळवण्यासाठी ॲडिडास आणि नायकीसारख्या कंपन्या रिअल माद्रिद आणि बार्सिलोनासारख्या क्लबना १२०० कोटींहून अधिक रक्कम देतात. जर्सीच्या समोर आपल्या कंपनीचे नाव छापण्यासाठी एमिरेट्स आणि एतिहादसारखे मुख्य स्पॉन्सर वर्षाला ७००-८०० कोटी रुपये वेगळे खर्च करतात. जेव्हा रोनाल्डो-मेस्सीसारखे स्टार नवीन क्लबमध्ये सामील होतात, तेव्हा त्यांच्या जर्सीची मागणी अचानक वाढते. ५. स्टेडियममधून कमाई स्टेडियमच्या नावापुढे आपला ब्रँड जोडल्याने (उदा. बार्सिलोनाचे ‘स्पॉटिफाय कॅम्प नोऊ’) कमाई वाढली आहे. बार्सिलोना आणि स्पॉटिफाय यांच्यात सुमारे ५० हजार कोटींचा करार झाला आहे. रिअल माद्रिद आणि टॉटेनहॅमसारख्या मोठ्या क्लब्सनी स्टेडियम अपग्रेड केले आहे. सीझन संपताच, खेळपट्टी जमिनीखालील चेंबरमध्ये जाते आणि तिथे म्युझिक कॉन्सर्ट्स आणि कॉर्पोरेट इव्हेंट्स होतात. ६. सोशल मीडिया एंगेजमेंट रोनाल्डो आणि मेस्सीसारख्या स्टार्सच्या एका सोशल मीडिया स्पॉन्सर्ड पोस्टची किंमत 30 कोटी रुपयांपर्यंत असते. क्लबचे स्वतःचे डिजिटल चॅनेल आणि ॲप्स आहेत. चाहत्यांना बिहाइंड-द-सीन कंटेंट, ट्रेनिंग सेशन आणि खेळाडूंसोबत संवाद साधण्यासाठी सबस्क्रिप्शन घ्यावे लागते. 7. सरकारी निधींचा प्रवेश फुटबॉलच्या या अर्थशास्त्रातील दशकातील सर्वात मोठा बदल म्हणजे 'ऑईल मनी' (आखाती देशांचे सरकारी निधी) चा प्रवेश. कतारने पीएसजीचे अधिग्रहण करून क्रीडा नकाशावर आपली वेगळी ओळख निर्माण केली. सौदी अरेबियाने इंग्लिश क्लब न्यूकॅसल युनायटेड विकत घेण्याव्यतिरिक्त, आपल्या घरगुती सौदी प्रो लीगमध्ये कोट्यवधी डॉलर्स गुंतवून रोनाल्डो, बेंझेमा आणि नेमारसारख्या स्टार्सना करारबद्ध केले. मँचेस्टर सिटीची मालकी यूएईच्या सिटी फुटबॉल ग्रुपकडे आहे. या ग्रुपकडे जगभरात 13 वेगवेगळ्या फुटबॉल क्लब्सचे नेटवर्क आहे.