Bhopal Women Safety Report | Crime Rise & Public Transport Harassment
मी वर्ग संपल्यानंतर घरी जाण्यासाठी नूतन कॉलेजजवळील सुभाष स्कूलच्या बसस्थानकावर सार्वजनिक वाहतुकीची वाट पाहत असे. तिथे अनेकदा काही अंकल बसलेले असायचे. आम्ही उभ्या असताना ते आपल्या मोबाइलवर मोठ्या आवाजात पॉर्न व्हिडिओ लावायचे. असे तीन-चार वेळा घडले. एकदा तर त्यांपैकी एकाने आमच्यासमोरच अश्लील चाळे करण्यास सुरुवात केली.
ही आपबिती भोपाळमधील एका महाविद्यालयात शिकणाऱ्या विद्यार्थिनीची आहे. सार्वजनिक ठिकाणी महिलांना कोणत्या प्रकारच्या अस्वस्थ आणि भीतीदायक परिस्थितींना सामोरे जावे लागते, याचे हे एक उदाहरण आहे.
महिला सुरक्षा आणि अधिकारांबाबत ऑक्टोबरमध्ये भोपाळमध्ये मुली आणि महिलांनी दोन वेळा आंदोलन केले. २ ऑक्टोबर रोजी कमला पार्कपासून गेमन इंडिया आणि १० ऑक्टोबर रोजी बोट क्लब येथे पदयात्रा काढण्यात आली.
दोन्ही ठिकाणी १०० हून अधिक महिला आणि मुली ‘रिक्लेम द स्पेस’चा नारा देत रस्त्यावर उतरल्या. दैनिक भास्करने शहरातील महिलांशी संवाद साधून त्यांच्या आपबिती जाणून घेतल्या.
पाच महिलांच्या अनुभवांमुळे सार्वजनिक ठिकाणी सुरक्षेशी संबंधित गंभीर प्रश्न उपस्थित होतात. आजच्या संडे बिग स्टोरीमध्ये याच मुद्द्यावर चर्चा..
केस १: निशातपुरा फाटक—दुचाकीस्वारांनी दर विचारला
भोपाळच्या करोंद येथे राहणाऱ्या सरिता सांगतात की, सुमारे १०-१२ दिवसांपूर्वी त्या आपल्या मैत्रिणीसोबत कामानिमित्त बाहेर गेल्या होत्या. परतायला उशीर झाला.
रिक्षा मिळाली नाही, त्यामुळे दोघी रात्री सुमारे १० वाजता निशातपुरा फाटकहून पायी घरी जात होत्या. तेवढ्यात दोन-तीन दुचाकीस्वार त्यांच्याजवळ थांबले आणि एका रात्रीसाठी किती पैसे घ्याल, असे विचारले.
सरिता सांगतात, “मी सामाजिक कार्य करते आणि काही संस्थांशी जोडलेली आहे. त्यामुळे घाबरण्याऐवजी मी त्यांना उत्तर दिले आणि धडा शिकवण्याची भाषा केली. त्यानंतर ते पळून गेले.”
त्यांनी सांगितले की हा दाट लोकवस्तीचा परिसर आहे. आजूबाजूला दुकाने आहेत आणि रस्त्यावर लोकांची ये-जा सुरू असते. असे असूनही दुचाकीस्वारांनी अश्लील टिप्पणी केली.
भीती व्यक्त करत त्यांनी सांगितले की, हीच घटना एखाद्या निर्जन ठिकाणी घडली असती, तर परिस्थिती आणखी गंभीर होऊ शकली असती.
प्रकरण २: बोट क्लब- कुटुंबासोबत असूनही पाठलाग
१८ वर्षीय सीता मरियम सांगतात की, सुमारे महिनाभरापूर्वी त्या कुटुंबासोबत बोट क्लबला फिरायला गेल्या होत्या. त्या आपल्या चुलत बहिणीसोबत कुटुंबापासून थोडे दूर जाऊन फोटो काढण्यासाठी निघाल्या. त्याच वेळी मध्यमवयीन दोन पुरुष त्यांच्या मागे येऊ लागले.
त्या ज्या दिशेने जात, ते दोघेही त्याच दिशेने चालू लागत. त्यामुळे त्या आणि त्यांची चुलत बहीण घाबरल्या. कुटुंबासोबत असतानाही असा अनुभव आल्यावर इतर परिसरांबाबत चिंता वाटणे स्वाभाविक आहे.
प्रकरण ३: एमपी नगर ते अयोध्या बायपास—ऑटोचालकाची अश्लील चाळे
भोपाळमधील एका कंपनीत काम करणाऱ्या आरुषी दररोज अयोध्या बायपासवरून एमपी नगरला ये-जा करतात. त्या सांगतात की, एके दिवशी कार्यालयातून निघायला उशीर झाला. घरी परतण्यासाठी त्यांनी एमपी नगरहून सार्वजनिक ऑटो घेतला. वाटेत इतर सर्व प्रवासी उतरले.
आरुषी यांच्या म्हणण्यानुसार, अयोध्या बायपासला पोहोचल्यावर त्यांनी पाहिले की ऑटोचालक अश्लील चाळे करत होता. हे पाहून त्या घाबरल्या आणि लगेच जवळच्या एका दुकानात गेल्या.
त्या सांगतात की, या घटनेनंतर सार्वजनिक वाहतुकीने प्रवास करताना भीती वाटते; मात्र नोकरीसाठी त्यांना दररोज ये-जा करावीच लागते.
त्यांच्यासाठी अडचण अशी आहे की, घटनेनंतरही दैनंदिन गरजांमुळे त्याच पद्धतीने प्रवास सुरू ठेवणे त्यांच्यासाठी अपरिहार्य आहे.
केस ४: रचना नगर- छेडछाडीवर पोलिसांचे म्हणणे- संध्याकाळनंतर बाहेर पडू नका
रचना नगरमध्ये राहणाऱ्या विशाखा सांगतात की, सुमारे एक वर्षापूर्वी त्या त्यांच्या मैत्रिणीला भेटण्यासाठी तिच्या वसतिगृहात गेल्या होत्या. संध्याकाळी सुमारे ७ वाजता दोघी वसतिगृहातून गौतम नगर मार्केटच्या दिशेने जात होत्या.
त्यांनी सांगितले की, वसतिगृहापासून सुमारे १०० मीटर अंतरावर एका तरुणाने मागून येऊन त्यांना मारले आणि स्पर्श करण्याचा प्रयत्न केला. मला काही समजण्यापूर्वीच तो स्कूटरवरून पळून गेला. विशाखा यांनी तात्काळ महिला हेल्पलाइन आणि पोलीस हेल्पलाइनवर फोन केला. तसेच मैत्रिणींनाही माहिती दिली.
त्यांच्या मैत्रिणी काही मिनिटांतच पोहोचल्या, मात्र पोलीस सुमारे अर्ध्या तासानंतर आले. विशाखा यांचा आरोप आहे की, पोलिसकर्मचाऱ्यांनी त्यांना एवढ्या उशिरापर्यंत बाहेर पडायला नको होते, असे सांगितले.
यावर त्यांनी सवाल केला की, संध्याकाळी ७ वाजताही महिला घराबाहेर पडू शकत नाहीत का? पोलिस उशिरा पोहोचल्याबद्दलही त्यांनी नाराजी व्यक्त केली. त्यानंतर पोलिसकर्मचाऱ्यांनी त्या तरुणाचा शोध घेण्याचे आश्वासन दिले.
केस ५: करोंद ते डीआयजी बंगला मार्ग- ऑटोमध्ये बसवून दुसऱ्या प्रवाशांनी छेडछाड केली
करोंद येथे राहणाऱ्या मनीषा सांगतात की त्यांची एक मैत्रीण महाविद्यालयातून परतत होती. मार्गात दुसरे कोणतेही वाहन न मिळाल्याने ती ऑटोमध्ये बसली. मनीषा यांच्या म्हणण्यानुसार, वाटेत चालकाने आणखी दोन तरुणांना ऑटोमध्ये बसवले.
त्यानंतर ते तिच्या मैत्रिणीची छेडछाड करू लागले आणि तिला अयोग्य पद्धतीने स्पर्श करण्याचा प्रयत्न केला. मनीषा सांगतात की त्यांच्या मैत्रिणीने आरडाओरडा करून कसाबसा स्वतःची सुटका करून घेतली आणि तिथून निघून जाण्यात यश मिळवले.
त्यांच्या मते, करोंदहून डीआयजी बंगला आणि मंडी गेटच्या दिशेने जाणाऱ्या मार्गावरही मुलींना असुरक्षित वाटते। त्या सांगतात की, सार्वजनिक ठिकाणी मुलींकडे टक लावून पाहणे आणि अश्लील नजरेने पाहणे हीदेखील त्यांच्यासाठी रोजची समस्या आहे。
प्रश्न तोच: महिलांना सुरक्षित वातावरण कधी मिळणार?
या पाच अनुभवांमध्ये ठिकाणे आणि परिस्थिती वेगवेगळ्या आहेत, पण एक गोष्ट समान आहे—बसस्थानक, रस्ता, पर्यटनस्थळे आणि सार्वजनिक वाहतूक अशा सामान्य सार्वजनिक ठिकाणीही महिलांना अस्वस्थता आणि भीतीचा सामना करावा लागत आहे.
नोंदवलेल्या गुन्ह्यांची संख्या वाढत आहे आणि महिला आपले अनुभव सांगून सुरक्षा व्यवस्थेवर प्रश्न उपस्थित करत आहेत. त्यांचे म्हणणे आहे की सुरक्षित शहराचा अर्थ केवळ मोठ्या कार्यक्रमांमध्ये किंवा प्रमुख ठिकाणी व्यवस्था करणे असा नसून, दररोज घरातून महाविद्यालयात, नोकरीवर किंवा बाजारात जाणाऱ्या महिलांनाही सुरक्षित वातावरण देणे असा आहे.
‘रिक्लेम द स्पेस’च्या माध्यमातून त्यांची मागणी आहे की सार्वजनिक ठिकाणी भीतीविना ये-जा करण्याचा अधिकार सुनिश्चित केला जावा आणि तक्रार मिळाल्यावर पोलिसांनी वेळेवर कारवाई करावी.
पोलिसांचे म्हणणे- त्वरित कारवाई करतो भोपाळचे पोलिस आयुक्त संजय कुमार यांचे म्हणणे आहे की महिलांविरुद्धच्या गुन्ह्यांची प्रकरणे पोलिसांची सर्वोच्च प्राथमिकता आहेत. मुलींना गुड टच-बॅड टचबाबत जागरूक करण्यासाठी मोहिमा राबवल्या जात आहेत.
सर्व अधिकारी आणि जवानांना महिलांशी संबंधित तक्रारींवर संवेदनशीलतेने तातडीने कायदेशीर कारवाई करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. पॉक्सो प्रकरणांमध्ये दोन महिन्यांच्या आत आरोपपत्र दाखल केले जाते, जेणेकरून पीडितांना लवकर न्याय मिळू शकेल.
गर्दीच्या आणि संवेदनशील भागांत नियमित गस्त घातली जात आहे. सणांच्या काळात सक्रिय असणारी ‘शी-शक्ती’ गस्तही नियमितपणे सुरू करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.