PM Modi IIT Kharagpur Visit | Platinum Jubilee Celebration West Bengal
शनिवारी सकाळी, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी पश्चिम बंगालमधील आयआयटी खरगपूरच्या प्लॅटिनम ज्युबिली सोहळ्यात—जे संस्थेच्या स्थापनेची ७५ वर्षे पूर्ण झाल्याचे प्रतीक आहे—हजेरी लावली. या प्रसंगी पंतप्रधानांनी एक स्मारक नाणे जारी केले. आपल्या २३ मिनिटांच्या भाषणात त्यांनी नाविन्य, विकास आणि आयआयटी खरगपूरबद्दल भाष्य केले. पंतप्रधान मोदी म्हणाले:
"जेव्हा मी 'सेमीकंडक्टर मिशन' सुरू केले, तेव्हा प्रश्न उपस्थित केले गेले होते: 'याची काय गरज आहे? इतर देश आधीच सेमीकंडक्टरचे उत्पादन करत आहेत; मग आपण स्वतः ते तयार करून काय साध्य करणार आहोत?'"
"पन्नास वर्षांपूर्वी, एक कंपनी सेमीकंडक्टर उत्पादनासाठी भारतात आली होती, परंतु तिला अनेक अडथळ्यांचा सामना करावा लागला, ज्यामुळे त्यांना परत जावे लागले. जेव्हा मी पदभार स्वीकारला, तेव्हा मी स्वतः अधिकाऱ्यांसोबत बसून आवश्यक त्या फाईल्स तयार करून घेतल्या. आज, अवघ्या चार वर्षांत, भारतात अनेक सेमीकंडक्टर सुविधांची सुरुवात झाली आहे."
आयआयटी खरगपूरच्या ७५ वर्षांच्या पूर्ततेनिमित्त स्मारक नाणे जारी करण्यात आले.
आयआयटी खरगपूरने बैलगाड्यांपासून ते बुलेट ट्रेनपर्यंतचा प्रवास बघितला
पंतप्रधानांनी नमूद केले की, आयआयटीने अनेक महत्त्वाचे टप्पे गाठले आहेत. गेल्या ७५ वर्षांत भारताने एक मोठा बदल अनुभवला आहे—बैलगाड्यांपासून ते बुलेट ट्रेनपर्यंत आणि पारंपारिक टपाल पत्रव्यवहारापासून ते सोशल मीडियापर्यंत.
आयआयटी खरगपूर एकेकाळी स्वातंत्र्यसैनिकांसाठी एक स्थानबद्धता केंद्र होते
पंतप्रधान मोदी म्हणाले, "ही बंगालची भूमी आहे, जिथून राष्ट्रीय चळवळीला आकार मिळाला. ही संस्था अशा ठिकाणी उभारली गेली आहे, जिथे एकेकाळी स्वातंत्र्यसैनिकांना स्थानबद्ध करून ठेवले जात असे. त्या काळातील त्यांच्या कार्याची प्रेरणा आजही इथे एका मार्गदर्शक मंत्राप्रमाणे गुंजत असेल."
विद्यार्थी कदाचित आयआयटीमधील आपल्या दिवसांची चाय पे चर्चा करत असतील
मोदी म्हणाले, "मी सर्व विद्यार्थी, कर्मचारी आणि माजी विद्यार्थ्यांचे अभिनंदन करतो. आयआयटीमध्ये घालवलेल्या काळातील आठवणी अनेक वर्षांपर्यंत सोबत राहतात; अनेकदा चहाच्या कपावर चर्चा करताना या आठवणींना पुन्हा उजाळा दिला जातो." इस्रोची दारे तरुणांसाठी खुली करणे
पंतप्रधान म्हणाले, "आपल्या देशात अंतराळविषयक उपक्रमांसाठी 'इस्रो' (ISRO) हे एकमेव व्यासपीठ होते आणि तिथे प्रवेश मर्यादित होता. कोणतीही मोहीम राबवण्यासाठी एक वेगळीच व्यवस्था होती; इस्रोबाहेरील तरुणांना तिथे प्रवेश नव्हता. आता आम्ही ही दारे तरुणांसाठी खुली केली आहेत."
अंतराळ क्षेत्रातील स्टार्टअप्स एकेकाळी अशक्य वाटायचे, ते आता वास्तव झाले आहे
मोदी म्हणाले, "आज आयआयटी खरगपूरच्या एका विद्यार्थ्याने 'स्कायरूट' (Skyroot) या आपल्या उपक्रमाद्वारे पहिला खाजगी उपग्रह प्रक्षेपित केला आहे. आज अशा अनेक अंतराळ स्टार्टअप्सची भरभराट होत आहे, जी मोठी प्रगती करत आहेत. जे एकेकाळी अशक्य मानले जात होते, ते आता वास्तव बनले आहे."
पंतप्रधान म्हणाले, "आज आपली क्षमता कशावरून ठरते? तर, आपण आव्हानांनाच आव्हान देण्याचे किती धैर्य दाखवतो, यावरून! हा माझा स्वभावच आहे—मला आव्हानांना आव्हान दिल्याशिवाय राहवत नाही. प्रश्न हा आहे की, आपण या अडथळ्यांना आव्हान देण्याचा मार्ग निवडतो, की लगेच समाधानी होऊन आहे त्या स्थितीत स्थिरावतो? ज्यांची मानसिकता जड आणि निर्जीव असते, ते खऱ्या अर्थाने आयुष्य जगूच शकत नाहीत."
पंतप्रधानांनी सांगितले की, २०४७ पर्यंत तुमच्यापैकी अनेकजण नेतृत्वाच्या पदांवर असतील; त्यामुळे, तुम्ही मिळवलेले प्रत्येक यश राष्ट्रासाठी महत्त्वपूर्ण ठरेल. तुम्ही स्वतःला नेहमी हा प्रश्न विचारला पाहिजे: देशासमोर अशी कोणती आव्हाने आहेत, ज्यांच्या निराकरणात तुम्ही मदत करू शकता? 'राष्ट्र प्रथम' हेच तुमचे मार्गदर्शक तत्त्व असायला हवे.
मोदींनी नमूद केले की, आयआयटी खरगपूरच्या एका माजी विद्यार्थ्याने 'स्कायरूट' (Skyroot) ची स्थापना केली आणि यशस्वीपणे पहिला खाजगी उपग्रह प्रक्षेपित केला.
आज, अशा अनेक अंतराळ स्टार्टअप्स प्रगती करत आहेत. जे एकेकाळी अशक्य मानले जात होते, ते आता वास्तव बनले आहे.
पंतप्रधान म्हणाले, "आपल्या देशात अंतराळविषयक उपक्रमांसाठी इस्रो हे एकमेव व्यासपीठ होते आणि तिथे प्रवेश मर्यादित होता. कोणतीही मोहीम राबवण्यासाठी एक वेगळीच व्यवस्था होती; इस्रोबाहेरील तरुणांना त्यात सहभागी होण्याची कोणतीही संधी नव्हती. मी मंत्रालयाला सूचना दिली की, या क्षेत्रात तरुणांना संधी मिळायला हवी. आम्ही हे क्षेत्र तरुणांसाठी खुले केले आहे."
मोदींनी आठवण सांगितली की, जेव्हा त्यांनी 'सेमीकंडक्टर मिशन' सुरू केले, तेव्हा प्रश्न उपस्थित केले गेले होते: "याची काय गरज आहे? इतर देश आधीच याचे उत्पादन करत आहेत; मग आपण स्वतः हे करून काय मिळवणार आहोत?"
पन्नास वर्षांपूर्वी एक कंपनी भारतात सेमीकंडक्टरचे उत्पादन करण्यासाठी आली होती, परंतु तिला थांबवण्यात आले—तिच्यासमोर 'रेड फ्लॅग' उभा केला गेला. जेव्हा मी जबाबदारी स्वीकारली, तेव्हा मी स्वतः अधिकाऱ्यांसोबत बसून आवश्यक फाइल्स तयार करून घेतल्या. आज, अवघ्या चार वर्षांत, भारतात अनेक सेमीकंडक्टर प्रकल्पांची सुरुवात झाली आहे.
त्यांनी असा प्रश्न उपस्थित केला की, आपण आव्हानांकडे कशा प्रकारे पाहतो—आपण त्यांचा धैर्याने सामना करतो, की अगदी सहजपणे समाधानी होऊन थांबून जातो? अनेकदा लोक स्वतःच्या विचारांभोवती सीमा आखून घेतात; यालाच आपण 'मर्यादित समजुती' (limiting beliefs) म्हणतो. अशा समजुतींमुळे व्यक्ती स्वतःची स्वप्ने, आपली प्रतिभा आणि देशाच्या क्षमतेवरही बंधने घालून घेते.
काय शक्य आहे आणि काय अशक्य, हे आपण स्वतःच ठरवत असतो. ज्यांचे दृष्टिकोन जडलेले किंवा निर्जीव असतात, ते लोक खऱ्या अर्थाने आयुष्य जगू शकत नाहीत.
त्यांनी सांगितले की, जेव्हा आयआयटी खरगपूरने आपला प्रवास सुरू केला, तेव्हा पहिली निवडणूक अजून व्हायची होती. भारताला अभियंत्यांची गरज होती आणि या संस्थेतून घडलेल्या अभियंत्यांनी देशाच्या विकासामध्ये योगदान दिले. पुढे, जेव्हा सॉफ्टवेअर विकासाचे युग आले, तेव्हा या संस्थेतील विद्यार्थ्यांनी त्या क्षेत्रातही महत्त्वपूर्ण योगदान दिले.
पंतप्रधानांनी नमूद केले की, ही बंगालची भूमी आहे—जिथून राष्ट्रीय चळवळीला आकार मिळाला. ज्या ठिकाणी एकेकाळी स्वातंत्र्यसैनिकांसाठी बंदिस्त छावणी (डिटेन्शन कॅम्प) होती, त्याच जागेवर आज ही संस्था उभी आहे.
कल्पना करा, त्या काळात येथे राहताना त्यांच्या मनात काय विचार येत असतील! त्यांच्या त्या काळातील कृतींचा भाव आजही येथे एखाद्या शक्तिशाली मंत्राप्रमाणे गुंजत असावा.
दशकांपूर्वी, याच बंदिस्त केंद्रांनी आपल्या स्वातंत्र्यसैनिकांचे धैर्य पाहिले होते. आज त्याच भूमीवर आयआयटी (IIT) उभी आहे, जी तरुण पिढीला घडवत आहे—अशी तरुण पिढी, जी नवनवीन विचा
प्रत्येक विद्यार्थ्याला आपल्या 'हॉल'बद्दल किती अभिमान वाटतो, हे मला ठाऊक आहे. मी इथे येण्यापूर्वी मला येथील दिवाळी उत्सवांची छायाचित्रे दाखवण्यात आली होती. मला सांगण्यात आले आहे की, आयआयटी खरगपूरमधील दिवाळी अगदी वेगळी असते—तिथे नाविन्यपूर्णतेतून निर्माण झालेला एक विशेष उत्साह असतो आणि विविध 'हॉल्स'मध्ये एक प्रकारची स्पर्धात्मक भावनाही पाहायला मिळते."
पंतप्रधानांनी नमूद केले की, आयआयटीने अनेक टप्पे गाठले आहेत. गेल्या ७५ वर्षांत भारताने एक मोठे परिवर्तन अनुभवले आहे—बैलगाड्यांपासून बुलेट ट्रेनपर्यंत आणि टपालाद्वारे पाठवल्या जाणाऱ्या पत्रांपासून ते सोशल मीडियापर्यंत.
मी येथील सर्व विद्यार्थी, कर्मचारी आणि माजी विद्यार्थ्यांचे अभिनंदन करतो. मित्रांनो, आयआयटीमध्ये निर्माण केलेल्या आठवणी अनेक वर्षांपर्यंत सोबत राहतात; लोक अनेकदा चहाच्या कपावर बसून त्या आठवणींना उजाळा देतात.
पंतप्रधान मोदी म्हणाले, "आज, या कार्यक्रमात, भारताचा भूतकाळ, वर्तमान आणि भविष्य माझ्यासमोर एकत्र आले आहेत. येथे अत्यंत प्रतिभावान पिढी उपस्थित आहे. या संस्थेच्या ७५ वर्षांच्या प्रवासाचा उत्सव साजरा करण्यासाठी आपण सर्वजण येथे एकत्र आलो आहोत."
आपल्या भाषणाच्या सुरुवातीला पंतप्रधान मोदी म्हणाले, "सर्वात आधी, वेळेवर पोहोचू न शकल्याबद्दल मी माफी मागतो. तुम्हाला झालेल्या गैरसोयीबद्दल मी दिलगीर आहे. हवामान खराब असल्यामुळे मला रस्ते मार्गाने प्रवास करावा लागला."
आयआयटी खरगपूरच्या ७५ वर्षांच्या निमित्ताने पंतप्रधान मोदींनी एक नाणे जारी केले
प्लॅटिनम ज्युबिली सोहळ्याच्या निमित्ताने, आयआयटी खरगपूरच्या संचालकांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदींचे स्वागत केले. त्यांनी सांगितले की, ते जगासाठी भारताच्या दृष्टिकोनानुसार (व्हिजननुसार) काम करत आहेत.