PM Modi Inaugurates RBI Data Center In Odisha; Backup For Mumbai Hub
पंतप्रधान मोदी यांनी रविवारी ओडिशातील खुर्दा जिल्ह्यात उभारलेल्या रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या दुसऱ्या डेटा सेंटरचे उद्घाटन केले.
भुवनेश्वरजवळील इन्फो व्हॅली-II येथे 18.55 एकर परिसरात उभारलेले हे केंद्र नवी मुंबईतील RBI च्या मुख्य डेटा सेंटरसाठी आपत्ती पुनर्प्राप्ती बॅकअप म्हणून काम करेल.
एखाद्या नैसर्गिक आपत्तीमुळे, विध्वंसामुळे किंवा हल्ल्यामुळे मुंबईतील डेटा सेंटर प्रभावित झाल्यास ओडिशा सेंटरमधून बॅकअप सेवा सुरू राहील.
यामुळे देशाच्या संपूर्ण बँकिंग आणि पेमेंट व्यवस्थेत (UPI, RTGS, NEFT) कोणताही व्यत्यय येणार नाही.
मोदींचे भाषण, 4 मोठ्या गोष्टी; म्हणाले- आम्ही सुशासनाचे मॉडेल घेऊन पुढे जात आहोत
भुवनेश्वरने भारताला एक नवीन संस्था दिली: आज भुवनेश्वर नवीन भारताला एक नवीन संस्था देत आहे. भुवनेश्वरमध्ये आरबीआयच्या डेटा सेंटर आणि सायबर सिक्युरिटी ट्रेनिंग इन्स्टिट्यूटचे उद्घाटन हा एक महत्त्वपूर्ण प्रसंग आहे.
आता प्रशासनाचा दृष्टिकोन बदलत आहे: प्रशासनाचा दृष्टिकोन कसा आणि का बदलत आहे, याचा हा पुरावा आहे. यामध्ये विकासाचा लाभ शेवटच्या व्यक्तीपर्यंत पोहोचवणे हे आपले लक्ष आहे.
पूर्वी केवळ मोठ्या शहरांवरच लक्ष केंद्रित केले जात होते: लोकांना पूर्वी लांबचा प्रवास करावा लागत असे. मोठ्या शहरांमध्ये प्रवासाच्या सुविधा होत्या, मात्र छोट्या शहरांवर लक्ष दिले जात नव्हते. गावांमध्ये रस्ते, वीज, पाणी यांसारख्या सुविधाही आव्हानात्मक होत्या.
आम्ही सुशासनाचे मॉडेल घेऊन पुढे निघालो: आम्ही सुशासनाचे मॉडेल घेऊन पुढे निघालो. भारताचा संतुलित विकास व्हावा, छोट्या शहरांना संधी मिळावी. दूरवरच्या लोकांना उत्तम कनेक्टिव्हिटी देणे आणि विकासाच्या प्रवासात कोणताही नागरिक मागे राहणार नाही, हा विश्वास प्रत्येक नागरिकाला देणे हे आमचे ध्येय आहे.
नवीन डेटा सेंटर म्हणजे काय, त्याची गरज का भासली; ४ प्रश्न-उत्तरे
प्रश्न: RBI चे नवीन डेटा सेंटर नेमके काय आहे?
उत्तर: याची एका अत्यंत सुरक्षित डिजिटल तिजोरीशी तुलना करा. जसे बँकेत पैसे आणि मौल्यवान वस्तू सुरक्षित ठेवल्या जातात, त्याचप्रमाणे डेटा सेंटरमध्ये संगणक सर्व्हर आणि स्टोरेज सिस्टमच्या माध्यमातून महत्त्वाची डिजिटल माहिती साठवली जाते आणि बँकिंग प्रणाली चालवल्या जातात.
यामध्ये आरबीआयच्या या सेवांशी संबंधित संगणक प्रणाली कार्यरत असतील: - डिजिटल पेमेंट आणि पैशांच्या व्यवहारांची व्यवस्था - बँकांमधील पेमेंटचा हिशेब आणि निपटारा - चलन व्यवस्थापनाशी संबंधित प्रणाली - आरबीआयच्या महत्त्वाच्या नियामक कामकाजाशी संबंधित डेटा
प्रश्न: हे डेटा सेंटर कशापासून बनले आहे, त्याची वैशिष्ट्ये कोणती?
उत्तर: जड सर्व्हर आणि मोठ्या सुपरकॉम्प्युटरचे वजन सहन करण्यासाठी इमारतीचा मजला मजबूत प्रबलित काँक्रीटचा बनवण्यात आला आहे. सुरक्षेसाठी बॉम्बरोधक भिंती, अत्याधुनिक अग्निशोधक आणि अग्निशमन प्रणाली बसवण्यात आली आहे. या प्रणालीमध्ये संगणकांचे नुकसान होऊ नये, म्हणून पाण्याऐवजी वायूच्या साहाय्याने आग विझवली जाते.
केंद्र जगातील सर्वोच्च मानकांनुसार (टियर-IV) उभारण्यात आले आहे. वीज, इंटरनेट आणि कूलिंगचा बॅकअप 2N+1 स्वरूपात आहे. म्हणजेच प्रत्येक आवश्यक सुविधेसाठी दोन बॅकअप नेहमी तयार असतील.
सर्व्हर सतत सुरू ठेवण्यासाठी वीजपुरवठा, जनरेटर, कूलिंग आणि कनेक्टिव्हिटीची अतिरिक्त व्यवस्था करण्यात आली आहे. मुंबई-चेन्नईसारख्या महानगरांच्या तुलनेत ओडिशामध्ये इंटरनेट आणि डेटा ट्रॅफिकचा दबाव कमी आहे.
प्रश्न: मुंबईतील डेटा सेंटरसाठी बॅकअपची गरज का भासली?
उत्तर: RBI चे मुख्य डेटा सेंटर नवी मुंबईतील खारघर येथे आहे. ओडिशातील केंद्र हे त्याचे दुसरे, म्हणजेच बॅकअप डेटा सेंटर असेल.
समजा, मुंबईत एखाद्या मोठ्या नैसर्गिक आपत्तीमुळे, तांत्रिक बिघाडामुळे किंवा इतर गंभीर समस्येमुळे मुख्य प्रणाली प्रभावित झाली.
अशा परिस्थितीत ओडिशातील केंद्र महत्त्वाच्या सेवा सुरू ठेवण्यास मदत करू शकते.
यामुळे डिजिटल पेमेंट आणि बँकिंग व्यवस्था दीर्घकाळ ठप्प होण्याचा धोका कमी होईल.
प्रश्न: डेटा सेंटरसाठी ओडिशाचीच निवड का करण्यात आली?
उत्तर: या प्रकल्पाची पायाभरणी 22 मार्च 2023 रोजी तत्कालीन RBI गव्हर्नर शक्तिकांत दास यांनी केली होती.
भूकंपाचा तुलनेने कमी धोका: हा प्रकल्प अधिक भूकंपीय जोखीम असलेल्या भागांपासून दूर असलेल्या ठिकाणी उभारण्यासाठी निवडण्यात आला.
सीमेपासूनचे अंतर: देशाच्या संवेदनशील आंतरराष्ट्रीय सीमांपासून दूर असल्यामुळे काही सुरक्षा जोखीम कमी होतात.
वेगळ्या ठिकाणी बॅकअप: मुख्य केंद्रापासून भौगोलिक अंतर असल्यामुळे एकाच ठिकाणी झालेल्या आपत्तीचा दोन्ही केंद्रांवर परिणाम होण्याची शक्यता कमी होऊ शकते.